Τα «μυστικά» της Σύνθεσης (2ο μέρος)

Επανέρχομαι στο θέμα των «μυστικών» τής σύνθεσης.

Οι λέξεις και τα χρώματα που ανέφερα στο προηγούμενο σημείωμά μου (no 123), δεν ισχυρίζομαι πως είναι μονοσήμαντα. Μπορεί να είναι σημεία αναφοράς και να χαρακτηρίζουν την προσωπική αισθητική ατμόσφαιρα του κάθε δημιουργού, αλλά υποκρύπτουν άπειρους συνειρμούς και συμβολισμούς και γι αυτό είναι και εργαλεία σοβαρής πνευματικής εργασίας.
Στη μουσική όλα λειτουργούν με την φαντασία τών ηχητικών συνδυασμών. Μια σειρά φθόγγων, μια αρμονία, μια ρυθμική εναλλαγή, δημιουργούν «εικόνα», όχι ακριβώς συγκεκριμένη, αλλά τουλάχιστον βάση μιας (μουσικής) σκέψης. Εδώ, η ηχητική ποιότητα και οι τεχνικές δυνατότητες του μουσικού οργάνου, παίζουν αποφασιστικό ρόλο! Ο «δρόμος» φτιάχνεται με ένα ψάξιμο στις χορδές ή στα πλήκτρα… Η σχέση τού ανθρώπου με το όργανο έρχεται να ορίσει συναισθήματα και ηχοχρώματα, μελωδικές γραμμές και ατμόσφαιρες. Η «διαδικασία» έχει ανάγκη από μια αφορμή. Μια λέξη, μια διαδοχή συγχορδιών, ένα ρυθμικό σχήμα, κάτι που να προκαλεί το προσωπικό συναίσθημα, και να αποτελεί «βάση έμπνευσης» που θα στηρίξει και θα αναζητήσει την εξέλιξη της (μουσικής) σκέψης. Πάντα αυτό που ονομάζουν «έμπνευση» δεν έρχεται από τον ουρανό…. Το αρχικό «τίποτα» είναι έννοια που δεν ισχύει σε ένα δημιούργημα.
Πάντα νοιώθω μια… ανησυχία όταν επιλέγω ένα ποίημα, έναν στίχο που αποφασίζω να μελοποιήσω. Ένα προσωπικό παράδειγμα ίσως βοηθήσει να εξηγήσω περισσότερο τη σκέψη μου. Το 1984, όταν ασχολήθηκα με το «Πρωινό τσιγάρο» με κέντρισε η φράση «… κι εγώ σε ποντάρω κι ύστερα πάω πάσο σ’ ένα καρέ τυφλών». Στην αρχή ένιωσα πως θα δυσκολευτώ να βρω μελωδία που να αναδεικνύει μια τέτοια ασυνήθιστη φράση που δυσκολεύει την απλότητα ενός τραγουδιού… Αυτή η φράση όμως ήταν εκείνη που με… προκαλούσε να επανέρχομαι γύρω-γύρω από το ποίημα του Αλκαίου, σαν τη γάτα με το ποντίκι. Παίζοντας-αυτοσχεδιάζοντας με την κιθάρα μου με το ποίημα μπροστά μου, άρχισα να σχηματίζω μια μελωδική εισαγωγή σε αργό ζεϊμπέκικο ρυθμό. Ένοιωθα πως θα είναι η πηγή μου, πως από εκεί θα αντλήσω τις φράσεις. Ένα αόρατο στοιχείο (όπως πάντα), βασισμένο στο ένστικτο, μου «άνοιγε» δρόμους. Ο αργός ρυθμός μού είχε δημιουργήσει ένα κλίμα μελαγχολίας που έδενε με το ποίημα και η βαθύτερη σκέψη το τραγούδι να αφιερωθεί στη μνήμη Μάνου Λοΐζου (που μας άφησε το 1982) μου προκαλούσε αλυσίδα συναισθημάτων… Όλα κύλησαν… ευχερώς και ομαλότατα! Θαρρείς και μια πόρτα άνοιξε διάπλατα και ξεχύθηκαν οι φράσεις και ό,τι υπήρχε εντός μου! Δεν έλεγχα πια σκέψεις και συναισθήματα, αφού το ό λ ο ν ακολουθούσε την αρχική αίσθηση… Έλεγξα την… κατασκευή μου. Χτένισα την εισαγωγή φροντίζοντας μια… βυζαντινή ατμόσφαιρα  να κυριαρχεί και να μην ανατραπεί ο αργός δωρικός ζεϊμπέκικος της εισαγωγής. Ένιωσα πως αυτή η μελωδία θα έπρεπε να εκφράζει και να φέρει απόηχους από αρχαία τραγωδία, με τις  χαμηλόφωνες αντρικές φωνές να λειτουργούν ως χορός. Καμία έξαρση, κανένας ηρωισμός. Σαν μια χορωδιακή λειτουργία σε εξωκλήσι. Πίστεψα πως του αρκεί ένα μόνο πολυφωνικό μοναχικό συνοδευτικό όργανο. Η κιθάρα! Να αποκαλυφθεί η τέχνη τής αφαιρετικής ατμόσφαιρας και της λιτότητας… Τίποτα παραπάνω από το επαρκές και αναγκαίο.
Μια σύνθεση, όπως θα παρατηρείτε, δεν είναι ένα ή δυο πράγματα. Είναι πολλά και γεννιούνται παράλληλα. Είναι μια επίπονη (πνευματικά) εργασία και έχει ανάγκη από «επιστράτευση» όλων των αισθήσεων, των εμπειριών και των πνευματικών καταβολών που έχουν φωλιάσει μέσα μας κατά τη διάρκεια όλης μας της ζωής.
Τις άλλες σκέψεις μου περί του θέματος, στο επόμενο Σχολιάκι…

Advertisements

About Νότης Μαυρουδής

Κιθαριστής-Συνθέτης-Μουσικοπαιδαγωγός-Αρθρογράφος τύπου και ραδιοφώνου-Διευθυντής του www.tar.gr
This entry was posted in Από 4/2010 και μετά and tagged , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s