Θεατρικό και Μουσικό πείραγμα. (11/3/2016)

Σχολιάκι 226
(Μετα πάσης ειλικρίνειας…)
(11/3/2016)

Θεατρικό και Μουσικό πείραγμα.Ο εξαιρετικά βαθύς γνώστης του θεάτρου, της γλώσσας και των παράλληλων εκφράσεών της Κώστας Γεωργουσόπουλος, συχνά-πυκνά μάς τροφοδοτεί με ιστορικές και αισθητικές πληροφορίες γύρω από τη θεατρολογία. Πληροφορίες και απόψεις τις οποίες πάντα επεκτείνω, τις απλώνω κατά κάποιον τρόπο και σε θέματα μουσικής.
Από την εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, με την οποία συνεργάζεται, διάβασα στις 5/3 ένα κείμενό του, άκρως ενδιαφέρον, γύρω από τα «πειράγματα» των κλασικών θεατρικών έργων από σύγχρονους σκηνοθέτες-διασκευαστές, οι οποίοι τροποποιούν, αλλάζουν πολλές φορές ριζικά, προσαρμόζουν, επανατοποθετούνται πάνω στο ήδη γραμμένο, πριν από πολλά έως και χιλιάδες χρόνια, κείμενο, με τρόπο εντελώς «προσωπικό», τόσο, που αναρωτιέται ο θεατής ποίου συγγραφέα είναι το ίδιο το έργο… Το εύκολο «θύμα» στα χέρια αυτών των ανατροπέων, είναι το αρχαίο δράμα ή ακόμα και τα κλασικά έργα του 18ου και 19ου αιώνα. Με το πολυφορεμένο δόγμα «η τέχνη πρέπει να είναι ελεύθερη» μπήκαν οι διασκευαστές στη διαδικασία για πειραματισμών ούς (εκ πρώτης όψεως γιατί όχι;) και έφτιαξαν το δικό τους τοπίο, πολλές φορές καταπατώντας στοιχειώδεις κανόνες και νοητά «όρια» των υπερβάσεων, επί των έργων που επέλεξαν. Όπως γράφει ο και θεατρολόγος Γεωργουσόπουλος, σχετικά με τα πειραγμένα έργα τα οποία αντιμετωπίστηκαν με ανορθόδοξο τρόπο: «εκτός ελέγχου, αντίθετα με τα ειωθότα, προκλητικά έως παραλογισμού και συχνά παραβατικά έστω και ασυνειδήτως».
Το ίδιο το θέμα εύκολα μας μεταφέρει στον ευρύτατο χώρο της Μουσικής. Οι διασκευές του παλαιότερου ρεπερτορίου (Αναγέννησης, Μεσαίωνα, Κλασσικής και Ρομαντικής περιόδου) υπήρξαν κι εδώ αναγκαίες, καθ’ ότι όλα δοκιμάστηκαν μέσα στο πέρασμα του χρόνου και η αναγκαιότητα να ξανακουστούν με νεότερα όργανα, συνδυασμούς ορχηστρών, σύγχρονο πνεύμα ερμηνείας, καθιστούσε την διασκευή, επιτακτική.
Μπήκε η ανάγκη προσαρμογής σε διαδικασία και έμεινε το ερώτημα: «πόσο και πώς να αλλάξεις ένα έργο;» Η απάντηση είναι δύσκολη και δεν διατυπώνεται με γραπτό ή προφορικό λόγο. Ίσως κάποια νοητή… συμφωνία έχει ήδη μπει σε διαδικασία και όλοι καλούμαστε πλέον να κρίνουμε το πότε μια διασκευή είναι λελογισμένη ή παράλογη! Η προσωπική γνώμη και πάλι πρυτανεύει, αφήνοντας να πλανάται το μυστήριο…
Πώς θα κριθεί και θα οριστεί η… κόκκινη γραμμή των υπερβολών των διασκευών; Στο χώρο του ελληνικού τραγουδιού, οι διασκευές δίνουν και παίρνουν, ιδιαίτερα από το μισό του 20ού αιώνα. Σήμερα, το παλαιό πειραγμένο τραγούδι πολλές φορές ασφυκτιά στις ανεξέλεγκτες αλλαγές, στις τόσο ριζικές τροποποιήσεις, με αποτέλεσμα η πρώτη ύλη (το αρχικό τραγούδι) να έχει χάσει το ύφος, το ήθος και τα χαρακτηριστικά του… Δεν υποστηρίζω την παντοτινή …παρθενία των τραγουδιών. Ας τα πειράξουμε, αλλά με προσοχή ώστε να κρατηθεί η ουσία τους, η μνήμη τους, ο χαρακτήρας τους. Εάν το πείραγμα, επί του παλαιού τραγουδιού, λειτουργεί ανεξάρτητα από την πρώτη του ύλη (το πρωτότυπο), προς τι η προσπάθεια;
Επιμένω στην άποψη πως δεν μπορούν να υπάρξουν νόμοι και συνταγές, οι οποίες θα ορίζουν πόσο και πώς θα πειραχτεί το παλαιότερο. Το όλο θέμα περιορίζεται ξανά στην προσωπική αισθητική, η οποία ορίζεται κατά πολύ από τον περιβάλλοντα χώρο (Κοινωνία, ΜΜΕ, Εκπαίδευση, διαθέσιμα πολιτισμικά υλικά, οικογενειακό περιβάλλον, κα.). Τα ακραία, τα αποτρόπαια πειράγματα επί των μουσικών και επί των θεατρικών παραστάσεων, δεν θα σταματήσουν να είναι βούτυρο στο ψωμί μιας απαίδευτης και ημιμαθούς μερίδας διασκευαστών, οι οποίοι συμπεριφέρονται υπεροπτικά απέναντι στο παλαιό έργο, θεωρώντας πως είναι κοινόχρηστος-απρόσωπος χώρος. Αυτή η αντίληψη επιτρέπει την παραμόρφωση της πρώτης ύλης, μετατρέποντάς την σε αντιαισθητικό προϊόν, όταν το πείραγμα είναι απερίσκεπτο…
Ο Γεωργουσόπουλος θέτει ερωτήματα (αναπάντητα κατά τη γνώμη μου): «Τι σημαίνει άραγε στην πνευματική αγορά όταν «πειράζεις» ένα δοκίμιο, συχνά κλασικό κείμενο και δη θεατρικό;» και: «Πώς να αντιδράσουν ο Σφοκλής, ο Αριστοφάνης, ο Σαίξπηρ, ο Ίψεν, ο Τσέχοφ όταν παραποιείς, αλλοιώνεις, διαστρέφεις, αλλάζεις τα φώτα, ανασκολοπίζεις, καρατομείς, ακρωτηριάζεις ή κάνεις προσθετικές και μπότοξ στα έργα τους;»

Έχω βρεθεί πολλές φορές σε ρόλο διασκευαστή με την κιθάρα μου και η διαδικασία, σας διαβεβαιώνω, είναι συναρπαστική! Πάντα όμως σκέφτομαι να μην ξεπεράσω τα «βασικά στοιχεία» τού πρωτότυπου έργου. Το ζητούμενο είναι οι γέφυρες του παλαιότερου με το σημερινό, σε αρμονία και ισορροπίες με τα υλικά και-πάνω απ’ όλα-με τη μνήμη του. Όποιος διασκευαστής πειράζει και δρα δίχως να λαμβάνει υπ’ όψη αυτά τα στοιχεία, συντελεί σε ένα ανθρώπινο ρεύμα το οποίο δημιουργεί σύγχυση, διασκορπίζοντας τα χαρακτηριστικά και τις ιδέες της πρώτης ύλης.

Νότης Μαυρουδής

Advertisements

About Νότης Μαυρουδής

Κιθαριστής-Συνθέτης-Μουσικοπαιδαγωγός-Αρθρογράφος τύπου και ραδιοφώνου-Διευθυντής του www.tar.gr
This entry was posted in Από 4/2010 και μετά. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s